Иттің қартаюы: итіңіз сіз байқағаннан да тез қартаяды
Иттің қартаюы білдірмей келеді: кеше күшік еді, бүгін «жай ғана сабырлы болып қалды». Ит қай жастан бастап егде саналатынын, адам өлшемімен иттің нақты неше жаста екенін және өзгерістерді әлі қолдауға болатын кезде ит қартайғанын қалай білуге болатынын талдаймыз.
«Ол жай ғана сабырлы болып қалды». «Ол есейіп келеді, бұрынғыдай жүгірмейді». «Жалқаулана бастады». Иелердің барлығы дерлік осылай дейді — және «қартаю» деген сөзді ешқашан дерлік айтпайды. Ыңғайсыз шындық: ит біз ойлағаннан тез қартаяды, ал алғашқы белгілерді мінез деп қабылдау оңай. Иттің қартаюы — үкім емес, бірақ оны бір жыл кеш емес, бір жыл ерте байқаған дұрыс.
Адам өлшемімен ит неше жаста?
«7-ге көбейту» ережесі бергеннен көбірек. Сан-Диегодағы Калифорния университетінің ғалымдары «эпигенетикалық сағат» құрастырды — иттер мен адамдардың ДНҚ-сындағы химиялық белгілерді салыстырды — және бұл сағат бойынша 1 жастағы ит шамамен 30 жастағы адамға, ал 4 жастағы ит 52 жас шамасындағы адамға сәйкес келетінін анықтады.
Әрі қарай қарқын өзгереді: 7 жастан кейін иттердің қартаюы айтарлықтай баяулайды. Яғни ит өмірінің ең жылдам кезеңін біз оны әлі жас санап жүргенде өтеді.
Адал ескерту: сағат 105 лабрадордың деректеріне негізделген, ал басқа тұқымдар үшін оны әлі тексеру керек — кейбір тұқымдардың басқаларынан ұзақ өмір сүретіні белгілі. Бірақ басты қорытынды түсінікті: сызықтық формула жоқ, әрі «бес жас — әлі жастық» деген әрдайым дұрыс бола бермейді.
Ит қай жастан бастап егде саналады?
Бәрі көлеміне байланысты: ит неғұрлым ірі болса, соғұрлым ерте. Американдық ит өсірушілер клубының (AKC) деректері бойынша:
- кішкентай тұқымдар шамамен 8–12 жаста егде болады;
- алып тұқымдар — 6–7 жаста-ақ;
- жалпы ереже — күтілетін өмір ұзақтығының соңғы ширегі: мысалы, 11–13 жыл өмір сүретін лабрадорлар шамамен 8–9 жаста егде болады.
Болжап отырмас үшін осы мақалаға арналған PDF-ке егде үй жануарының чек-парағын жинадық: бес аймақ бойынша 20 белгі — қозғалыс, ұйқы, салмақ, сезім мүшелері мен мінез-құлық, тіс пен жүн, — көлемге қарай жас кестесі және бір айлық күтім жоспары.